طلاق توافقی یعنی زن و شوهر هر دو تصمیم گرفتهاند از یکدیگر جدا شوند و درباره حقوق و تکالیف مربوط به طلاق با هم توافق کردهاند.
برای مثال، باید درباره موضوعاتی مانند مهریه، نفقه، جهیزیه، اجرتالمثل، حضانت و هزینههای فرزندان و نحوه ملاقات با فرزندان به توافق برسند.
اما این توافق بهتنهایی باعث طلاق نمیشود. برای ثبت رسمی طلاق، باید مراحل قانونی آن طی شود.
مراحل طلاق توافقی چیست؟
۱. زن و شوهر باید درباره مسائل مالی و فرزندان توافق کنند
قبل از شروع پرونده، بهتر است تکلیف این موارد کاملاً مشخص باشد:
- مهریه چه میشود؟
- آیا زن تمام مهریه را میبخشد یا بخشی از آن را؟
- نفقه گذشته چه میشود؟
- تکلیف جهیزیه چیست؟
- اگر اجرتالمثل مطرح باشد، درباره آن چه توافقی شده است؟
- حضانت فرزند با چه کسی خواهد بود؟
- هزینه زندگی فرزند را چه کسی پرداخت میکند؟
- زمان و نحوه ملاقات با فرزند چگونه خواهد بود؟
توصیه مهم: توافقها را دقیق و مکتوب کنید. گفتن اینکه «بعداً درباره مهریه توافق میکنیم» میتواند باعث اختلاف جدید شود.
۲. مراجعه به مرکز مشاوره خانواده
طلاق توافقی از ابتدا باید وارد فرایند مشاوره خانواده شود. طبق ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده و آییننامه اجرایی آن، موضوع طلاق توافقی باید به مرکز مشاوره خانواده ارجاع شود. آییننامه در ماده ۸ نیز این موضوع را صراحتاً بیان کرده است.
در سالهای گذشته این فرایند عمدتاً با عنوان «سامانه تصمیم» شناخته میشد؛ اما در فرایند فعلی قوه قضاییه، سامانه مسیر و مراکز مشاوره خانواده قوه قضاییه نقش اصلی را دارند. بنابراین اطلاعات قدیمی سایتها درباره ثبتنام در «سامانه تصمیم» ممکن است دیگر بهروز نباشد.
هدف مشاوره این است که مشخص شود آیا امکان سازش و ادامه زندگی وجود دارد یا خیر.
اگر زن و شوهر همچنان بر طلاق توافقی اصرار داشته باشند، نتیجه مشاوره در فرایند قضایی ثبت میشود.
۳. ثبت دادخواست طلاق توافقی
پس از طی فرایند مشاوره، درخواست طلاق از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و پرونده به دادگاه خانواده ارجاع میشود.
دادگاه توافقهای زن و شوهر را بررسی میکند.
۴. دادگاه توافقهای زن و شوهر را مشخص میکند
اگر دادگاه توافق زوجین را تأیید کند، موارد توافقشده در رأی دادگاه یا صورتجلسه مربوط به طلاق منعکس میشود.
طبق ماده ۹ آییننامه اجرایی قانون حمایت خانواده، اگر مرکز مشاوره به این نتیجه برسد که زوجین درباره طلاق توافق کردهاند، سازشنامهای شامل شروط و تعهدات مورد توافق تنظیم میشود و دادگاه، در صورت تأیید زوجین، این توافقها را در گواهی عدم امکان سازش درج میکند.
۵. گواهی عدم امکان سازش صادر میشود
در طلاق توافقی، سندی که دادگاه صادر میکند معمولاً «گواهی عدم امکان سازش» است.
این گواهی به معنی آن است که دادگاه پس از طی مراحل قانونی، مانعی برای ادامه فرایند طلاق توافقی نمیبیند.
اما هنوز طلاق در شناسنامه ثبت نشده است.
۶. ثبت طلاق در دفترخانه
بعد از صدور گواهی عدم امکان سازش، باید به دفتر رسمی ازدواج و طلاق مراجعه شود تا صیغه طلاق اجرا و طلاق ثبت شود.
برای ثبت طلاق، ارائه گواهی پزشکی مربوط به وجود یا عدم وجود جنین نیز طبق ماده ۳۱ قانون حمایت خانواده اصولاً لازم است؛ مگر در مواردی که قانون استثنا کرده باشد، مانند مواردی که وضعیت بارداری برای دادگاه محرز است یا زوجین بر وجود جنین اتفاق نظر دارند.
یک نکته بسیار مهم: گواهی دادگاه فقط ۳ ماه اعتبار دارد
اگر گواهی عدم امکان سازش صادر شود، نباید آن را کنار بگذارید.
طبق ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده، این گواهی برای ارائه به دفترخانه سه ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی یا قطعی شدن رأی اعتبار دارد.
اگر در این مدت گواهی به دفترخانه ارائه نشود، اعتبار آن از بین میرود.
همچنین اگر گواهی به دفترخانه ارائه شود ولی شخصی که باید اقدامات بعدی را انجام دهد، ظرف سه ماه در دفترخانه حاضر نشود یا مدارک لازم را ارائه نکند، گواهی از اعتبار میافتد. در طلاق توافقی، با بیاعتبار شدن گواهی، توافقهایی که گواهی بر اساس آنها صادر شده نیز طبق تبصره ماده ۳۴ ملغی میشود.
پس بعد از صدور گواهی، کار را به تأخیر نیندازید.
آیا حتماً باید وکیل بگیریم؟
خیر.
داشتن وکیل برای طلاق توافقی اجباری نیست و زوجین میتوانند شخصاً مراحل را انجام دهند.
اما اگر درباره مهریه، حضانت، اموال، وکالت در طلاق یا شرایط اجرای طلاق اختلاف یا ابهام وجود دارد، مشورت با وکیل خانواده میتواند از ایجاد مشکل بعدی جلوگیری کند.
اگر یکی از زن و شوهر بعداً پشیمان شود چه؟
این یکی از مهمترین نکات طلاق توافقی است.
توافق اولیه زن و شوهر بهتنهایی به معنی آن نیست که یکی از آنها برای همیشه مجبور به طلاق است.
تا زمانی که مراحل قانونی طی نشده و طلاق ثبت نشده است، باید وضعیت پرونده و مرحلهای که در آن قرار دارند بررسی شود.
بهخصوص اگر هنوز گواهی عدم امکان سازش صادر نشده باشد، صرف توافق قبلی الزاماً به معنای امکان اجرای طلاق بدون همکاری طرف مقابل نیست.
همچنین اگر گواهی عدم امکان سازش صادر شود ولی در مهلت قانونی سهماهه اقدامات لازم انجام نشود، گواهی از اعتبار میافتد و توافقهای مبنای آن نیز طبق ماده ۳۴ ملغی میشود.
برای اینکه بعداً دچار مشکل نشویم چه کنیم؟
قبل از شروع طلاق توافقی، این پنج کار را انجام دهید:
۱. همه توافقها را مکتوب کنید.
۲. درباره مهریه دقیقاً بنویسید چه مقدار بخشیده یا پرداخت میشود.
۳. درباره حضانت، نفقه و ملاقات فرزندان دقیق توافق کنید.
۴. درباره جهیزیه و سایر اموال مشترک تعیین تکلیف کنید.
۵. بعد از صدور گواهی عدم امکان سازش، مهلت سهماهه را فراموش نکنید.
خلاصه در یک نگاه
توافق زن و شوهر
↓
مشاوره خانواده
↓
ثبت درخواست طلاق
↓
رسیدگی دادگاه خانواده
↓
صدور گواهی عدم امکان سازش
↓
مراجعه به دفترخانه طلاق
↓
اجرای صیغه و ثبت رسمی طلاق
مهمترین قوانین
- ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده: ارجاع طلاق توافقی به مرکز مشاوره خانواده.
- ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده: تفاوت «حکم طلاق» و «گواهی عدم امکان سازش» در انواع طلاق.
- ماده ۳۱ قانون حمایت خانواده: مقررات مربوط به گواهی پزشکی درباره وجود یا عدم وجود جنین.
- ماده ۳۴ قانون حمایت خانواده: اعتبار سهماهه گواهی عدم امکان سازش.
- مواد ۸ و ۹ آییننامه اجرایی قانون حمایت خانواده: فرایند مشاوره و انعکاس توافق زوجین در گواهی عدم امکان سازش.
یک نکته آخر
«طلاق توافقی» به این معنا نیست که زن و شوهر فقط با امضای یک برگه خصوصی از یکدیگر جدا میشوند.
تا زمانی که صیغه طلاق در دفترخانه رسمی اجرا و طلاق ثبت نشده، ازدواج از نظر قانونی پایان نیافته است.
