اگر کارفرما کارگری را که مشمول قانون تأمین اجتماعی است بیمه نکند، مرتکب تخلف قانونی شده است. حتی اگر کارگر اعلام کند «بیمه نمیخواهم» یا رضایت کتبی بدهد، این توافق مسئولیت قانونی کارفرما را از بین نمیبرد. در این مطلب، پیامدهای بیمه نکردن کارگر، جریمههای قانونی، نحوه مطالبه سابقه بیمه و مواد قانونی مرتبط را بررسی میکنیم.
آیا بیمه کردن کارگر برای کارفرما اجباری است؟
بله.
بر اساس ماده ۱۴۸ قانون کار، تمامی کارفرمایان کارگاههای مشمول قانون کار موظفاند کارگران خود را مطابق قانون تأمین اجتماعی بیمه کنند.
بنابراین، توافق خصوصی میان کارگر و کارفرما نمیتواند این تکلیف قانونی را ساقط کند.
اگر کارفرما کارگر را بیمه نکند چه عواقبی دارد؟
بیمه نکردن کارگر میتواند چند پیامد مهم برای کارفرما داشته باشد.
پرداخت حق بیمه معوقه
اگر مشخص شود کارگر در گذشته برای کارفرما کار کرده اما بیمه نشده است، سازمان تأمین اجتماعی میتواند حق بیمه مربوط به تمام مدت اشتغال را مطالبه کند.
مطابق ماده ۳۶ قانون تأمین اجتماعی، مسئولیت پرداخت حق بیمه، اعم از سهم کارفرما و سهم بیمهشده، بر عهده کارفرما است.
همچنین، پرداخت نشدن حق بیمه در گذشته بهتنهایی موجب از بین رفتن سابقه بیمهای کارگر نمیشود. رأی شماره ۱۰۱۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مورخ ۱۳۸۶/۱۰/۲۵ نیز بر این موضوع تأکید کرده است.
جریمه بیمه نکردن کارگر
طبق ماده ۱۸۳ قانون کار، کارفرمایی که برخلاف ماده ۱۴۸ از بیمه کردن کارگر خودداری کند، علاوه بر پرداخت حقوق و حق بیمه مربوط، ممکن است به جریمه نقدی معادل دو تا ده برابر حق بیمه مربوط محکوم شود.
میزان دقیق جریمه با توجه به شرایط پرونده و اوضاع و احوال تعیین میشود.
آیا رضایت کارگر مسئولیت کارفرما را از بین میبرد؟
خیر.
عباراتی مانند «کارگر خودش نخواست بیمه شود» یا «با رضایت خودش بیمهاش نکردم» از نظر قانونی مسئولیت کارفرما را از بین نمیبرد؛ زیرا بیمه کردن کارگر یک تکلیف قانونی است.
اگر چند سال کار کردهام اما بیمه نشدهام چه کنم؟
اگر رابطه کارگری و کارفرمایی وجود داشته باشد، میتوانید برای مطالبه حقوق خود اقدام کنید.
مهمترین موضوع، اثبات رابطه کاری و مدت اشتغال است.
مدارک لازم برای اثبات رابطه کاری
مدارک زیر میتواند در اثبات اشتغال مؤثر باشد:
- قرارداد کار
- فیش حقوقی
- واریز حقوق به حساب بانکی
- پیامها و مکاتبات کاری
- کارت ورود و خروج
- مدارک مربوط به محل کار
- شهادت همکاران
- هر مدرکی که نشان دهد برای کارفرما کار کردهاید.
در صورت اثبات رابطه کاری، موضوع سابقه بیمه نیز قابل پیگیری خواهد بود.
اگر کارفرما ادعا کند «تو کارگر من نبودی» چه میشود؟
در چنین شرایطی، ابتدا باید وجود رابطه کارگری و کارفرمایی اثبات شود.
صرف نداشتن قرارداد کتبی به این معنا نیست که رابطه کاری وجود نداشته است. اگر شخصی در برابر دریافت مزد برای دیگری کار کرده باشد، همچنان امکان مطالبه حقوق قانونی او وجود دارد.
بیمه نشدن چه تأثیری بر بازنشستگی کارگر دارد؟
ثبت سابقه بیمهای یکی از مهمترین آثار بیمه تأمین اجتماعی است.
اگر مدت اشتغال در سوابق بیمه ثبت نشده باشد، ممکن است کارگر در آینده در موضوعاتی مانند بازنشستگی، استفاده از خدمات تأمین اجتماعی و سایر حمایتهای قانونی با مشکل مواجه شود.
به همین دلیل، پیگیری ثبت سابقه بیمه اهمیت زیادی دارد.
اگر کارفرما شما را بیمه نکرده، اولین قدم چیست؟
پیش از هر اقدامی، مدارک مربوط به اشتغال خود را جمعآوری کنید و این اطلاعات را مشخص داشته باشید:
- از چه تاریخی مشغول به کار بودهاید؟
- میزان حقوق شما چقدر بوده است؟
- آیا هنوز در همان محل کار مشغول هستید؟
- آیا بخشی از سابقه بیمه شما ثبت شده است؟
پس از آن میتوانید موضوع را از طریق مراجع قانونی مرتبط با قانون کار و سازمان تأمین اجتماعی پیگیری کنید.
در نتیجه
بیمه نکردن کارگر صرفاً یک تخلف اداری نیست، بلکه میتواند برای کارفرما مسئولیت مالی و قانونی ایجاد کند. در صورت اثبات رابطه کارگری و کارفرمایی، کارفرما ممکن است علاوه بر پرداخت حق بیمه معوقه، به پرداخت جریمه قانونی نیز محکوم شود. همچنین، رضایت کارگر یا نداشتن قرارداد کتبی، بهتنهایی موجب سقوط این مسئولیت قانونی نخواهد شد.
مبنای قانونی
- ماده ۱۴۸ قانون کار: تکلیف کارفرما به بیمه کردن کارگران.
- ماده ۱۸۳ قانون کار: جریمه کارفرمایی که از بیمه کردن کارگر خودداری کند.
- ماده ۳۶ قانون تأمین اجتماعی: مسئولیت کارفرما در پرداخت حق بیمه.
- رأی شماره ۱۰۱۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مورخ ۱۳۸۶/۱۰/۲۵: تأکید بر مسئولیت کارفرما نسبت به حق بیمه و احتساب سابقه کارگر.
